به گزارش خبرنگار فاطر24، در اقتصادهایی که با چالشهایی نظیر تورم مزمن، محدودیتهای تجاری، نوسانات سیاسی و تغییرات در درآمدهای ارزی مواجه هستند، نرخ ارز تنها یک متغیر مالی نیست؛ بلکه به عنوان یک شاخص کلیدی برای قیمتگذاری، تجارت، تولید، سرمایهگذاری و حتی انتظارات عمومی جامعه به شمار میآید. از این رو، اهمیت ثبات نرخ ارز فراتر از حفظ یک عدد ثابت برای مدت طولانی است. آنچه که اقتصاد به شدت به آن نیاز دارد، پیشبینیپذیری و کاهش نوسانات شدید است، نه لزوماً تثبیت یک عدد ثابت که ممکن است با واقعیتهای اقتصادی همخوانی نداشته باشد.
در ظاهر، تثبیت نرخ ارز ممکن است به عنوان نشانهای از آرامش در بازار تلقی شود؛ اما در عمل، اگر این ثبات به صورت صوری و دستوری باشد، میتواند منجر به ایجاد شکاف میان نرخ رسمی و نرخ تعادلی، افزایش رانت، گسترش بازارهای غیررسمی و در نهایت جهشهای ناگهانی شود. تجربیات بسیاری از اقتصادها نشان میدهد که سرکوب نرخ ارز برای مدت طولانی نه تنها از تورم جلوگیری نمیکند، بلکه در بسیاری از موارد به اصلاحات پرهزینهای در آینده منجر میشود. از این رو، هدف سیاستگذار پولی باید «مدیریت نوسان» و «حفظ ثبات نسبی» باشد، نه صرفاً «نگه داشتن نرخ در یک عدد ثابت».
ثبات نرخ ارز برای تولیدکنندگان از اهمیت ویژهای برخوردار است. بنگاههایی که مواد اولیه، ماشینآلات یا قطعات را وارد میکنند، برای تعیین قیمت تمامشده و برآورد سود و زیان به یک چشمانداز قابل اتکا نیاز دارند. در صورتی که نرخ ارز در بازههای کوتاهمدت با نوسانات شدید مواجه شود، تولیدکننده ناچار است هزینههای احتیاطی را به قیمت نهایی منتقل کند. این امر به افزایش قیمت کالاها و کاهش رقابتپذیری واحدهای تولیدی منجر میشود. حتی بنگاههایی که وابستگی مستقیم به واردات ندارند نیز از طریق افزایش هزینههای حملونقل، بستهبندی، انرژی و مواد واسطهای، اثر نوسانات ارزی را در تراز مالی خود احساس میکنند.
از سوی دیگر، ثبات نرخ ارز برای بخش تجارت خارجی نیز حیاتی است. صادرکنندگان و واردکنندگان هر دو به افق روشنی نیاز دارند. واردکننده باید بداند که در زمان تسویه تعهدات خود با چه نرخ و شرایطی روبهرو خواهد شد و صادرکننده نیز باید بتواند درآمد ارزی خود را به گونهای برنامهریزی کند که دچار عدم قطعیت شدید نشود. نوسانات سریع ارزی، قراردادهای تجاری را دشوار و پرریسک میکند و در برخی موارد حتی موجب تعلیق مبادلات میشود. در مقابل، نرخ ارز باثبات، هزینه پوشش ریسک را کاهش میدهد و به افزایش حجم تجارت و توسعه روابط اقتصادی کمک میکند.
اهمیت ثبات نرخ ارز تنها به بنگاهها محدود نمیشود. خانوارها نیز به شدت از بیثباتی ارزی آسیب میبینند. زمانی که مردم انتظار افزایش سریع نرخ ارز را دارند، رفتارهای احتیاطی و هیجانی در بازارهای مختلف شکل میگیرد؛ از خریدهای زودهنگام گرفته تا تبدیل داراییها به کالاهای بادوام، طلا یا ارز. این رفتارها میتواند به تشدید التهاب در بازارها منجر شود و چرخهای از نااطمینانی ایجاد کند. در چنین فضایی، حتی اگر درآمد اسمی خانوارها افزایش یابد، قدرت خرید واقعی آنها به دلیل رشد قیمتها کاهش مییابد. بنابراین، ثبات ارزی در عمل بخشی از سیاست حفظ رفاه عمومی و کنترل انتظارات تورمی است.
از منظر سیاستگذاری، بانک مرکزی و سایر نهادهای بازارساز باید میان دو مفهوم مهم تمایز قائل شوند: تثبیت و ثبات. تثبیت به معنای نگه داشتن نرخ در یک سطح مشخص است، حتی اگر بنیانهای اقتصادی تغییر کرده باشد. اما ثبات به معنای کنترل نوسانات، جلوگیری از شوکهای ناگهانی و نزدیک نگه داشتن نرخ به مسیر تعادلی اقتصاد است. در اقتصاد مدرن، کمتر کشوری میتواند برای مدت طولانی یک نرخ اسمی ثابت را حفظ کند، مگر آنکه از پشتوانههای بسیار قوی ارزی، انضباط مالی سختگیرانه و شرایط خاص اقتصادی برخوردار باشد. در غیر این صورت، اصرار بر نرخ ثابت میتواند به انباشت فشارهای پنهان و جهشهای بعدی منجر شود.
یکی از مهمترین ابزارهای تحقق ثبات ارزی، شفافیت سیاستی است. زمانی که فعالان اقتصادی بدانند بانک مرکزی بر چه مبنایی مداخله میکند، چه سطحی از نوسان را قابل قبول میداند و چه سازوکاری برای تأمین ارز دارد، رفتار بازار عقلانیتر میشود. ابهام، خود به عاملی برای افزایش نوسان تبدیل میشود. در مقابل، اعلام قواعد روشن، پایبندی به سیاستهای منسجم و پرهیز از تصمیمهای ناگهانی میتواند به آرامش بازار کمک کند. هرچه سیاستگذار ارزی شفافتر عمل کند، دامنه گمانهزنی و سوداگری نیز محدودتر میشود.
عامل دیگر، هماهنگی سیاست ارزی با سیاستهای مالی و پولی است. هیچ بانک مرکزی نمیتواند در شرایطی که کسری بودجه بالا، رشد نقدینگی شدید و بیانضباطی مالی وجود دارد، بهتنهایی ثبات نرخ ارز را تضمین کند. نرخ ارز در نهایت بازتابی از مجموعهای از متغیرهای اقتصادی است. اگر تورم داخلی بالا باشد و رشد پایه پولی مهار نشود، فشار بر نرخ ارز اجتنابناپذیر خواهد بود. بنابراین، ثبات ارزی زمانی پایدار است که در کنار اصلاحات ساختاری، انضباط بودجهای، مدیریت انتظارات و ارتقای بهرهوری دنبال شود.
از سوی دیگر، باید پذیرفت که نوسان کم الزاماً به معنای ثبات واقعی نیست. ممکن است بازار برای مدتی در ظاهر آرام باشد، اما این آرامش بر پایه مداخلات ناپایدار، ذخایر محدود یا قیمتگذاری غیرواقعی شکل گرفته باشد. در چنین وضعی، هر شوک بیرونی یا درونی میتواند بازار را دچار التهاب کند. ثبات واقعی زمانی شکل میگیرد که نرخ ارز در یک مسیر قابل دفاع و مبتنی بر واقعیتهای اقتصاد حرکت کند. این مسیر ممکن است در طول زمان تغییر کند، اما تغییر آن باید تدریجی، قابل پیشبینی و مدیریتشده باشد.
در نهایت، میتوان گفت که اهمیت ثبات نرخ ارز در این است که اقتصاد را از چرخه نااطمینانی خارج میکند. ثبات ارزی به معنای آرامش مصنوعی نیست، بلکه به معنای ایجاد محیطی است که در آن تولیدکننده، صادرکننده، واردکننده، سرمایهگذار و مصرفکننده بتوانند تصمیمهای خود را با اطمینان بیشتری اتخاذ کنند. هرچه نوسان نرخ ارز کمتر و مسیر آن شفافتر باشد، زمینه برای رشد اقتصادی، مهار تورم و افزایش اعتماد عمومی بیشتر خواهد شد. از این رو، سیاستگذار ارزی باید به جای تمرکز بر تثبیت صوری، به دنبال ساختن ثبات پایدار باشد؛ ثباتی که هم با واقعیات اقتصاد سازگار است و هم به بهبود عملکرد بازارها کمک میکند.
