محمدجواد نوفرستی، کارشناس انرژی، در گفتوگو با خبرنگار فاطر24، به برخی پیشنهادات اخیر در زمینه مدیریت مصرف سوخت اشاره کرد و گفت: تمامی گزینههای مطرح شده قابلیت اجرایی شبانه دارند و از نظر فنی نیز مشکلی برای پیادهسازی ندارند. اما سؤال اصلی این است که هدف از اجرای این پیشنهادات چیست و آیا به هدف مدیریت مصرف سوخت دست خواهیم یافت یا خیر؟
وی با اشاره به تجربیات گذشته در حوزه مدیریت مصرف سوخت، افزود: حتی زمانی که نرخ سوم یا همسان نرخ آزاد برای سهمیه بنزین ۵۰۰۰ تومان تعیین شد، به صراحت اعلام کردم که این راهکار هیچ کمکی به کاهش مصرف نخواهد کرد. کاهش سهمیه یا تغییر قیمت تنها به افزایش درآمد ظاهری و موقت برای دولت منجر میشود و فشار هزینهای آن بر دوش مردم خواهد بود. آمارها نیز نشان میدهند که اگر سهمیه دوم کاهش یابد یا نرخ سوم به ۱۰ هزار تومان برسد، حتی یک درصد هم به کاهش مصرف بنزین کمک نخواهد کرد.
نقد جدی بر طرح «سهمیه برابر یارانه انرژی»
این کارشناس انرژی درباره طرح اخیر «اختصاص سهمیه بنزین به هر فرد» اظهار داشت: من در سال ۱۳۹۲، یعنی ۱۳ سال پیش، طرح مکتوب سهم برابر یارانه انرژی از حاملها را تحت عنوان کارت اعتباری یارانه انرژی به دولت و مجلس ارائه دادم. آن زمان شرایط کاملاً مساعد بود؛ نرخ بنزین داخلی ۱۰۰۰ تومان و نرخ فوب خلیجفارس ۲۰۰۰ تومان بود و فاصله قیمتها در برق و گاز حداکثر ۶ تا ۷ برابر بود. اما امروز شرایط جامعه، تورم و آمادگی مردم به هیچ وجه مناسب اجرای این طرح نیست.
نوفرستی تأکید کرد: به عنوان کسی که به خوبی بر این طرح اشراف دارد، میگویم که امروز فاصله قیمت فوب خلیجفارس با دلار ۶۰ سنتی و شرایط ارزی بسیار نگرانکننده است. اجرای این طرح در شرایط فعلی نهتنها ممکن نیست، بلکه بسیار اشتباه و خطرناک است. اگر قرار باشد نفری ۱۵ یا ۲۰ لیتر سهمیه بدهیم و مابقی را بازار آزاد تعیین کند، تبعات جبرانناپذیری به همراه خواهد داشت.
این کارشناس ادامه داد: به یاد بیاورید سرنوشت سهام عدالت را. وقتی میلیونها نفر همزمان فروشنده شوند، چه بلایی سر قیمت میآید. در مورد بنزین نیز دقیقاً همین اتفاق خواهد افتاد؛ ۴۰ میلیون نفری که وسیله نقلیه ندارند، سهمیه خود را در اپلیکیشنها میفروشند و فشار عرضه قیمت را به کف میرساند و در نهایت، مصرفکنندگان پرمصرف و دلالان از این فرصت سود میبرند، نه طبقات محروم.
مهار قاچاق ۱۰ میلیون لیتری؛ اولویت اول و راهکاری ساده
وی با اشاره به اظهارات اخیر رئیسجمهور درباره مصرف سوخت، گفت: «من در سال ۱۳۹۷ اعلام کردم که روزانه بیش از ۱۰ میلیون لیتر بنزین قاچاق میشود و امروز همچنان این رقم پابرجاست. آمارها نشان میدهند که روزانه ۱۳۵ میلیون لیتر بنزین توزیع میشود، در حالی که مصرف واقعی کمتر از این است. مسئولان نیز اذعان کردهاند که عدد ۱۳۵ میلیون لیتر، میزان مصرف به اضافه قاچاق است و بنابراین راهکار مهار قاچاق بسیار ساده است.
نوفرستی با تأکید بر اینکه طرح «حذف کارت سوخت جایگاهها و ادغام آن با کارت بانکی» از دیماه ۱۳۹۷ بارها مطرح شده و حتی استارت آن نیز زده شده، اما در دولتهای مختلف به تعویق افتاده است، گفت: اجرای این طرح شفافیت ایجاد میکند و جلوی فرار از پاسخگویی را میگیرد. اگر این طرح اجرا شود، حداقل ۱۰ میلیون لیتر از بحران فعلی حل خواهد شد. این کار سخت نیست، فقط نیاز به اراده دارد. مردم حق دارند بپرسند که چرا این قاچاق انجام میشود و پول آن به جیب چه کسانی میرود؟
صنعت خودرو، مافیای پشت پرده و نقش سه قوه
وی با انتقاد از عدم ورود قوای سهگانه به مافیای صنعت خودرو، گفت: اگر سه قوه اراده کنند، میتوانند با کاهش تعرفههای خودروهای کممصرف و واردات خودروهای اقتصادی (نه لوکس برای دهک بالا)، مصرف بنزین را به شدت کاهش دهند. اما این کار انجام نمیشود چون نمیگذارند. این کارشناس انرژی به اظهارات اخیر وزیر امور خارجه اشاره کرد و افزود: ایشان به درستی گفتند که برخی حفرهها در مراکز تصمیمسازی و تصمیمگیری نقش دارند و نمیگذارند تصمیم درست اتخاذ شود.
افول سیانجی؛ از ۲۰ میلیون به ۱۷ میلیون
نوفرستی با ابراز تأسف نسبت به کاهش سهم سیانجی در سبد سوخت کشور، گفت: در دهه ۸۰، صنعت سیانجی به داد کشور رسید. تا پایان دهه ۸۰ و اوایل ۹۰، مصرف سیانجی به ۲۰ میلیون مترمکعب در روز رسید که معادل ۱۸ میلیون لیتر صرفهجویی در بنزین بود. اما امروز پس از ۱۳ سال، نهتنها این عدد افزایش نیافته، بلکه به ۱۷ میلیون مترمکعب کاهش یافته است. در سال ۹۲، سهم سیانجی ۲۰ به ۷۳ یعنی حدود ۲۴ درصد بود، اما امروز با مصرف ۱۵۰ میلیون لیتر بنزین، سهم سیانجی به ۱۱ درصد رسیده که کمتر از نصف شده است.
وی ادامه داد: این اتفاق فاجعهبار و گریهآور است. چرا دادستانی ورود نمیکند؟ چرا صنعت خودروسازی طبق قانون موظف به تولید خودروی پایهگازسوز نشد؟ چرا مردم با وجود طرحهای رایگان دوگانهسوزی از آن استقبال نمیکنند؟ این سؤالها نشان میدهد که مشکلات فنی و اقتصادی پشت پردهای وجود دارد. من با آقای مهندس دادرس، رئیس انجمن جایگاهداران سیانجی، صحبت کردهام و میدانم که با همین جایگاههای موجود میتوان مصرف سیانجی را به ۴۵ میلیون مترمکعب در روز رساند، یعنی ۲۰ میلیون لیتر کاهش مصرف بنزین، اما این اتفاق نیفتاده است.
این کارشناس انرژی در ادامه به طرحهای جایگزینی موتور خودرو با موتورهای کممصرف اشاره کرد و گفت: حدود ۷ تا ۸ سال پیش، شرکتهای خارجی حاضر بودند با سرمایهگذاری خود، موتور خودروهای موجود را رایگان جایگزین کنند و از محل صرفهجویی بنزین به سود برسند. این طرحها حتی قانون هم شده، اما اجرا نشده است. راهکارهای متعددی وجود دارد که باید اثربخشی، پیامدهای مثبت و منفی آنها را سنجید و سپس تصمیم درستی گرفت.
شرایط امروز و لزوم مشارکت مردم
نوفرستی همچنین با اشاره به شرایط سخت اقتصادی و کمبود ارز، گفت: امروز با محاصره دریایی و کمبود ارز مواجه هستیم. اگر بخواهیم روزانه ۲۵ میلیون لیتر بنزین وارد کنیم، این خود بحرانزا است. مردم در شرایط سخت نشان دادهاند که همدل هستند. باید صادقانه با آنها صحبت کرد، تعهدات را دید و از آنها برای مشارکت در مدیریت مصرف کمک خواست. وی افزود: رسانهها باید مطالبهگری کنند و آگاهی بدهند. تولیدکنندگان و مافیای خودرو باید متعهد شوند به تولید خودروی کممصرف. امروز ما خودرویی میخریم که با همان هزینه میتوان خودرویی با کیفیت بالاتر و مصرف نصف تهیه کرد، اما اجازه نمیدهند. این ظلم به مردم و بیتالمال است.
این کارشناس انرژی گفت: «امیدوارم مسئولان با آگاهی از این هشدارها، تصمیم درستی بگیرند. اولویت اول، مقابله با قاچاق حداقل ۱۰ میلیون لیتری است که با یک طرح ساده و اراده قابل حل است. دوم، شفافسازی و گفتگوی صادقانه با مردم؛ سوم، اصلاح صنعت خودرو و توسعه سیانجی و چهارم، توجه به پیامدهای اجتماعی هر تصمیم. نوفرستی تأکید کرد: اگر هدف کاهش مصرف است، راهکارهای قیمتی محکوم به شکست هستند. باید از اشتباهات گذشته درس بگیریم، از جمله تصمیم تلخ آبان ۹۸ که کشور را ناامن کرد و هزینههای سنگینی به همراه داشت. امروز مردم حق دارند بدانند چرا روزی ۱۰ میلیون لیتر قاچاق میشود، چرا طرحهای مفید سالها زمین میماند و چرا مسئولان به جای راهکارهای ساده و مؤثر، سراغ گزینههای بحرانآفرین میروند. وی در پایان گفت: «من به عنوان کسی که ۱۳ سال پیش این طرحها را نوشته و سالها روی آنها کار کردهام، امروز با قاطعیت میگویم که شرایط جامعه آماده اجرای طرحهای نسخهای و عجولانه نیست. بیایید هوشمندانه عمل کنیم، به جای آنکه دوباره بحران بیافرینیم.
