به گزارش خبرنگار فاطر24، پهنه وسیع و سفیدپوش دریاچه ارومیه نمایانگر یک اکوسیستم خاموش و تسلیمشده در برابر خشکسالی است؛ اما در زیر این لایههای ضخیم نمک، یکی از شگفتانگیزترین مکانیزمهای بقا در طبیعت در حال فعالیت است. برخلاف باورهای عمومی مبنی بر انقراض کامل «آرتمیا» – تنها موجود زنده این دریاچه – شواهد علمی نشان میدهد که صدها تن تخم این سختپوست ارزشمند در عمق چهار متری لایههای نمک، بهویژه در بخش جنوبی دریاچه، در یک “خواب زمستانی طولانی” محفوظ ماندهاند. این گنجینه پنهان که ارزش اقتصادی آن در سال 1377 بالغ بر 10 میلیارد دلار برآورد میشد، منتظر جرقهای از حیات است. با هر بار ورود آب به بستر دریاچه و حل شدن لایههای نمک، این تخمها فعال شده و جمعیت جدیدی از آرتمیا را به وجود میآورند. اگرچه این چرخه حیات معمولاً با فرا رسیدن اواخر تیرماه و افزایش شدید شوری آب متوقف میشود، اما تخمریزی مجدد آنها تضمین میکند که آرتمیای ارومیه، با وجود تمام بحرانها، همچنان زنده است و چرخه حیات خود را در دل نمکزارها تکرار میکند.
ناصر آق، پژوهشگر حوزه محیطزیست، بیان کرد: از سال 1373 کار تخصصی خود را در زمینه آرتمیا آغاز کرده و طی بیش از 30 سال بر این گونه و محیط زیست آن پژوهش کرده است. وی با اشاره به اینکه دریاچه ارومیه در گذشته بهعنوان یکی از بزرگترین زیستگاههای طبیعی آرتمیا در جهان شناخته میشد، گفت: تولید آرتمیای این پهنه در دورههایی به میزانی بود که میتوانست نیاز صنعت آبزیپروری را تأمین کند، اما این ظرفیت بهدرستی مورد بهرهبرداری قرار نگرفت.
آق با اشاره به اینکه در سال 1377 گزارشهایی درباره ارزش اقتصادی آرتمیای تولیدی به دولت ارائه کرد و این موضوع در روزنامه همشهری نیز منتشر شد، افزود: طبق برآوردها، ارزش آرتمیای تولیدشده در آن سال به 10 میلیارد دلار میرسید. وی درباره بقای تخمهای آرتمیا در شرایط نامساعد توضیح داد: با شروع روند خشک شدن دریاچه، تخمهای آرتمیا که سالانه تولید میشد، در زیر لایههای نمک باقی ماند. بهتدریج نمکهای جدید روی آن رسوب کرد و تخمها در عمق بیشتری مدفون شدند.
این پژوهشگر حوزه آبزیان ادامه داد: نمونهبرداریهای انجامشده از بخشهای مختلف دریاچه—بهویژه در بخش جنوبی—نشان میدهد که در برخی نقاط، حدود چهار متر عمق و لابهلای نمکها، صدها تن تخم آرتمیا وجود دارد. وی تأکید کرد که این ذخیره منقرض نمیشود و با هر بار ورود آب، بخشی از لایههای نمکی حل شده و تخمها دوباره وارد چرخه حیات میشوند.
آق بیان کرد: بر همین اساس، امسال نیز اگر حدود یک ماه دیگر به دریاچه ارومیه مراجعه شود، میتوان آرتمیا را مشاهده کرد؛ زیرا همان تخمهای مدفون فعال شده و جمعیت جدیدی تشکیل میدهد. وی گفت: اما این روند بلافاصله پایدار نیست؛ زیرا با آغاز تبخیر و افزایش شوری، معمولاً تا اواخر تیرماه شوری به حد اشباع میرسد و آرتمیا از بین میرود، با این حال تخمها تا سال بعد در لایههای نمک باقی میمانند و در صورت ورود دوباره آب، چرخه دوباره تکرار میشود.
