به گزارش خبرنگار فاطر24، «میدل ایست آی» در مقالهای به بررسی ابزارهای ترکیه و اسرائیل در صورت تشدید تنشها میان این دو کشور پرداخته است. در هفتههای اخیر، جنگ لفظی میان ترکیه و اسرائیل شدت یافته و شکاف عمیقتری میان این دو قدرت منطقهای نمایان شده است. آخرین دور از خصومتها زمانی آغاز شد که دفتر دادستانی کل استانبول علیه ۳۵ نفر از جمله بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به دلیل حمله سال گذشته به کاروان «گلوبال سومود» در آبهای بینالمللی اقامه دعوی کرد. اتهامات دادستانی که خواستار احکام طولانی زندان بود، از سوی نتانیاهو به عنوان اقدامی تنشآمیز تلقی شد. در سال انتخابات، نخستوزیر اسرائیل نیاز به حفظ چهره خود داشت، به ویژه اینکه آتشبس آمریکا با ایران محبوبیت او را در داخل کاهش داده بود. بنابراین، نتانیاهو در واکنش به این موضوع، در ایکس (توییتر سابق) رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه را به کشتار شهروندان خود یعنی کردها متهم کرد. برای نتانیاهو، سرزنش اردوغان ممکن است اقدامی ضروری برای کسب امتیازات سیاسی و جذب برخی رأیدهندگان مردد بوده باشد.
در همین حال، نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین اسرائیل نیز تصمیم گرفت به این مناقشه وارد شده و موجی از اظهارات تند علیه ترکیه را مطرح کند. بنت ترکیه را «ایران جدید» توصیف کرد و پیشتر به اقدام احتمالی علیه آنکارا اشاره کرده و گفته بود: «بعد از ایران، بیکار نخواهیم نشست». این جنگ لفظی، فراتر از صرفاً بلاغت، نگرانیهایی را برانگیخته که دو طرف ممکن است در مسیر برخورد قرار گیرند. شایان ذکر است که اختلافات شدیدی از قبل بین دو طرف بر سر جنگ نسلکشی اسرائیل در غزه، روی کار آمدن دولت جدید در سوریه، و رقابتهای منطقهای گستردهتر – از جمله روابط رو به عمق اسرائیل با یونان و قبرس – وجود دارد.
بنابراین، اگر ترکیه و اسرائیل اقدام به قطع روابط دیپلماتیک کنند و وارد رویارویی شوند، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ برخی تحلیلگران بر این باورند که در صورت تهدید امنیت ملی ترکیه، این کشور میتواند جریان نفت جمهوری آذربایجان را از طریق خط لوله باکو–تفلیس–جیهان متوقف کند. گزارشها نشان میدهد که این نفت سهم زیادی از نیازهای انرژی اسرائیل را تأمین میکند و نزدیک به ۵۰ درصد مصرف نفت آن را پوشش میدهد. علیرغم تحریم تجاری ترکیه علیه اسرائیل که از مه ۲۰۲۴ برقرار است، نفت همچنان به جریان خود ادامه داده و به نظر میرسد معاملهگران و خریداران از ترتیبات پیچیدهای مانند استفاده از ناوگان سایه برای حفظ جریان استفاده میکنند. در صورت استفاده ترکیه از اهرم خود بر جمهوری آذربایجان و بستن شیرهای نفت، این اقدام قطعاً اختلالات کوتاهمدتی ایجاد خواهد کرد، اما مشخص نیست که این اختلالات چقدر دوام خواهد آورد.
در حال حاضر، هیچ تحریم بینالمللی انرژی علیه اسرائیل وجود ندارد و این کشور میتواند نفت را از بازار آزاد خریداری کند. افزون بر این، مقامات اسرائیلی مدتهاست استدلال میکنند که خرید نفت از جمهوری آذربایجان به حفظ روابط خوب با باکو کمک میکند و آذریها به دنبال حفظ این مشارکت استراتژیک هستند. حریم هوایی یکی دیگر از گامهای تنبیهی که اغلب مورد بحث قرار میگیرد، میتواند بستن حریم هوایی ترکیه به روی پروازهای غیرنظامی اسرائیل باشد. این امر میتواند منجر به افزایش قیمت برای خطوط هوایی اسرائیلی و بینالمللی شود. مسیرهای طولانیتر به معنای مصرف سوخت بیشتر، ساعات کاری بیشتر خدمه و اختلالات احتمالی در زمانبندی است که همگی به قیمت بلیط بالاتر برای اسرائیلیها و کاهش سودآوری برای خطوط هوایی منجر میشود. رسیدن به مقاصدی مانند روسیه و جمهوری آذربایجان ممکن است پیچیدهتر شود، اما میتوان این دشواریها را با پرواز بر فراز دریای سیاه کاهش داد. همچنین، سایر پروازها میتوانند به گونهای تغییر مسیر دهند که از ترکیه عبور نکنند. دسترسی اسرائیل به راهروهای هوایی جایگزین – از جمله بر فراز عربستان سعودی و دیگر حریمهای هوایی منطقهای که به تدریج در سالهای اخیر باز شدهاند – تأثیر استراتژیک هرگونه محدودیت ترکیه را به طور قابل توجهی کاهش میدهد.
تجارت دوجانبه چطور؟ تجارت دوجانبه ترکیه با اسرائیل از زمان تحریم تجاری به طور قابل توجهی کاهش یافته است، اما برخی محصولات ترکیه هنوز از طریق کشورهای ثالث به اسرائیل میرسد. تعداد گردشگران اسرائیلی، با وجود اینکه در سال ۲۰۲۵ به دهها هزار نفر رسیده، به اندازهای قابل توجه نیست که در صورت جلوگیری آنکارا از سفر اتباع خود به ترکیه، اسرائیل آسیب زیادی ببیند. اهرم محدود آنکارا بر اسرائیل ناشی از نبود وابستگی متقابل واقعی بین دو کشور است. تجارت دوجانبه زمانی برای ترکیه بسیار سودآور بود، اما بخش زیادی از آن به دلیل نسلکشی در غزه متوقف شد. یک منبع بالقوه اهرم فشار میتوانست خط لوله طولانیمدت «ایستمد» باشد که قرار بود گاز اسرائیل و فلسطین را به ترکیه برای صادرات به اروپا برساند، اما جنگ اسرائیل در غزه عملاً آن پروژه را از بین برد.
فراتر از تقویت نظامی، سرمایهگذاری در صنایع دفاعی و افزایش توان بازدارندگی خود، به نظر میرسد آنکارا در تلاش است تا با تعمیق همسویی خود با کشورهای ناتو و بازهمسوسازی خود با وزنهای منطقهای مانند پاکستان، عربستان سعودی و مصر، رفتار اسرائیل را شکل دهد. به نظر میرسد ترکیه باور دارد که رابطه پیچیدهاش با اتحادیه اروپا، نقش اصلیاش در معماری امنیتی اروپا، پیوندهای منحصربهفردش با روسیه و اوکراین، و روابط رو به رشدش با آفریقا و آسیا، لایههای محافظتی کافی برای جلوگیری از هر گونه تشدید جدی در آینده فراهم خواهد کرد. زمان نشان خواهد داد.
