به گزارش خبرنگار فاطر24، «فایننشال تایمز» در مقاله‌ای به تحلیل تأثیرات جنگ ایران بر نگرش عربستان نسبت به تنگه هرمز و دریای سرخ پرداخته است. عربستان سعودی در حال معرفی بندر نئوم به عنوان یک هاب تجاری است که خلیج فارس را به اروپا و آفریقا متصل می‌کند. این پادشاهی به سمت ساحل دریای سرخ خود که تا کنون کمتر مورد توجه قرار گرفته بود، به عنوان یک مسیر تجاری کلیدی برای مقابله با نفوذ ایران بر تنگه هرمز روی آورده است.
پروژه بزرگ «نئوم» که تحت رهبری ولیعهد محمد بن سلمان در حال توسعه است، شامل یک شهر خطی پیشرفته در بیابان می‌باشد. با این حال، به دلیل افزایش هزینه‌ها، این پروژه به طور قابل توجهی کاهش یافته است. نئوم در حال حاضر بندر کم‌جذابیت‌تری را به عنوان یکی از چندین پروژه زیرساختی معرفی می‌کند که به کاهش اثرات اقتصادی ناشی از حملات ایران به کشتیرانی کمک کرده است. این حملات که پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه آغاز شد، عربستان و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس را وادار به کاهش وابستگی به تنگه هرمز کرده است.
تیم رسانه‌های اجتماعی نئوم هفته گذشته در پلتفرم X اعلام کرد: «با تغییر مسیرهای تجاری و تحول در پویایی‌های منطقه‌ای، بندر نئوم به عنوان یک دروازه کلیدی در حال ظهور است. این بندر که در موقعیتی استراتژیک در دریای سرخ قرار دارد و کاملاً عملیاتی است، در حال حاضر امکان تجارت سریع‌تر و متصل‌تری را فراهم می‌کند.» با این حال، مشخص نیست که چه کالاهای جدیدی در نئوم جابه‌جا می‌شود، زیرا این بندر نفت را منتقل نمی‌کند. این شرکت که متعلق به صندوق ثروت ملی عربستان است، به درخواست برای اطلاعات مربوط به فعالیت‌های خود پاسخی نداد، اما اعلام کرده که کاملاً عملیاتی است.
در سال ۲۰۲۴، این بندر ۲.۲ میلیون تن محموله دریافت کرده که حدود ۲ درصد از واردات عربستان را شامل می‌شود. تصاویر ماهواره‌ای از اوایل ماه مارس نشان‌دهنده فعالیت‌های قابل توجهی در این بندر است. تصاویر Planet Labs نشان می‌دهد که حوضچه بندر به طور کامل حفاری شده و جرثقیل‌ها در کنار اسکله نصب شده‌اند. یک دیپلمات غربی اظهار داشت: «در حالی که عربستان کمتر از سایر کشورهای خلیج فارس تحت تأثیر منفی جنگ قرار گرفت، مرکز ثقل اقتصادی آن به تدریج به سمت ساحل غربی در حال حرکت است.»
این پادشاهی به طور جداگانه موفق شده است بخش عمده‌ای از نفت خام خود را از طریق خط لوله‌ای که در زمان جنگ عراق و ایران در دهه ۱۹۸۰ ساخته شده بود، به دریای سرخ منتقل کند. بر اساس داده‌های گروه تحقیقاتی کپلر، صادرات از بندر ینبع در ساحل غربی از ماه فوریه تقریباً چهار برابر شده و در اوایل آوریل به بیش از ۲۹ میلیون بشکه در هفته رسیده است. بندر ینبع و خط لوله شرقی-غربی مورد حملات ایران قرار گرفته‌اند، اما با طول بیش از ۱۲۰۰ کیلومتر در سراسر شبه جزیره عربستان، این بندر از پایانه نفتی پیشرو کشور، راس تنوره در ساحل شرقی، در برابر حملات پهپادی و موشکی تهران ایمن‌تر است.
با مسدود شدن تنگه هرمز، عربستان به دنبال تبدیل شدن به یک هاب ترانزیت منطقه‌ای است. خطوط هوایی کویت و بحرین به طور موقت برخی از عملیات خود را به فرودگاه‌های عربستان منتقل کرده‌اند و ریاض به کامیون‌های مواد غذایی بیشتری اجازه عبور از این پادشاهی را داده و هزینه‌های انبارداری را لغو کرده است تا به همسایگانی که معمولاً مواد غذایی را از طریق بنادر خلیج فارس دریافت می‌کنند، کمک کند.
تیم کالن، همکار مهمان در مؤسسه کشورهای عرب خلیج فارس در واشنگتن و رئیس سابق مأموریت صندوق بین‌المللی پول در عربستان سعودی، گفت: «تلاش‌های زیادی برای توسعه بنادر دریای سرخ به عنوان بخشی از حرکت به سمت لجستیک انجام شده است. پیشرفت‌های خوبی در بهبود زیرساخت‌ها در بنادر و معرفی فناوری در فرآیندهای گمرکی حاصل شده است.» با این حال، این تغییر اقتصادی با زیرساخت‌های محدود غرب عربستان با چالش‌هایی مواجه شده است؛ به عنوان مثال، هیچ خط آهنی به دریای سرخ وجود ندارد و ظرفیت بندر ینبع محدود است.
به گفته کپلر، در اوج زمان جنگ، بندر ینبع تنها نیمی از ۵۹ میلیون بشکه در هفته صادراتی را که کشور در هفته قبل از شروع حملات آمریکا و اسرائیل صادر می‌کرد، حمل کرده است. یک طرح ۲۷ میلیارد دلاری برای ساخت یک خط قطار به طول ۱۵۰۰ کیلومتر که «پل زمینی» نام دارد، از ریاض به جده، با تأخیرهای مکرر مواجه شده است. مقامات اکنون می‌گویند این طرح تا سال ۲۰۳۴ تکمیل خواهد شد. این ماه، مقامات پنج «کریدور لجستیکی» جدید را راه‌اندازی کردند که بنادر خلیج فارس را به دریای سرخ متصل می‌کند، اما این کریدورها عمدتاً از جاده‌های موجود برای کامیون‌های باری تشکیل شده‌اند تا به خطوط آهن موجود در نزدیکی ریاض و شمال برسند.
بندر جده بزرگترین بندر عربستان از نظر ظرفیت باقی مانده است و در سال ۲۰۲۴ بیش از یک چهارم واردات کالا را جابه‌جا کرده است. هدف یک طرح توسعه ۸۰۰ میلیون دلاری که سال گذشته با شرکت «دی‌پی ورلد» مستقر در دبی آغاز شد، افزایش یک‌سومی ظرفیت آن به ۱۰ میلیون واحد معادل بیست فوت (TEU) است. در طول سال‌ها، دولت عربستان چندین بار تلاش کرده است از خط ساحلی ۱۸۳۰ کیلومتری خود در دریای سرخ برای پروژه‌های اقتصادی استفاده کند تا فشار را از جده کاهش داده و بخش‌های دیگر ساحل را توسعه دهد، که موفقیت‌های متفاوتی داشته است.
این پادشاهی شهر صنعتی ینبع را در دهه ۱۹۷۰ به عنوان بخشی از تلاش برای تنوع بخشیدن به اقتصاد فراتر از فروش نفت خام تأسیس کرد. نفت برای دهه‌ها حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد درآمد دولت را تأمین می‌کرد، تا اینکه تلاش‌های اخیر تحت نظر شاهزاده محمد آن رقم را به ۵۵ درصد در سال گذشته کاهش داد. طرحی برای جذب سرمایه‌گذاران آسیایی به پالایشگاه جیزان در نزدیکی مرز یمن با بحران مالی جهانی ۲۰۰۸ مختل شد. در همین حال، شهر اقتصادی ملک عبدالله در شمال جده نتوانسته است شرکت‌ها و ساکنان کافی را برای پر کردن کامل خود جذب کند.
به تازگی، این کشور با موفقیت استراحتگاه‌های لوکسی را در جزایر بکر ساخته و برای رقابت با دبی به عنوان یک هاب حمل و نقل و لجستیک تلاش کرده است. نئوم، که به مراتب بلندپروازانه‌ترین پروژه است، توسط برخی به عنوان یک شکست پرهزینه مضحک تلقی شده است. اما النا دِلوزیر، کارشناس خلیج فارس و مدیر اجرایی مؤسسه Sage برای امور خارجه، گفت که زیرساخت‌های کم‌زرق‌وبرق آن ممکن است در حال یافتن کاربردی باشد. دلوزیر بیان کرد: «نئوم احتمالاً در اصل در مورد پوشش ریسک در برابر تهدیدات هرمز نبود، اما از نظر تئوری این می‌تواند بیشتر به یک کانون تبدیل شود.»
اگرچه نئوم از برنامه‌های آینده‌نگرانه خود عقب‌نشینی کرده است، اما قصد دارد با «آکسیگون» که در اصل قرار بود یک شهر صنعتی نیمه شناور باشد، پیش برود و به سمت ساخت مراکز داده و تولیدات پیشرفته تغییر مسیر دهد. بندر نئوم که اکنون عملیاتی است، قرار است ظرفیت سالانه حدود ۱.۵ میلیون TEU داشته باشد. تصاویر ماهواره‌ای اوایل ماه مارس نشان می‌داد که بخش‌هایی از بندر هنوز در دست ساخت است. تصاویر جدیدتر به دلیل قطعی تصاویر Planet Labs در طول درگیری ایران در دسترس نبود.
اگرچه حرکت اقتصاد به سمت غرب حفاظت بیشتری در برابر ایران فراهم می‌کند، اما تهدیدات دیگری نیز ایجاد می‌کند، مانند بی‌ثباتی در شرق آفریقا و حملات حوثی‌های یمن با حمایت تهران، که قبلاً بندر ینبع را هدف قرار داده بودند. حوثی‌ها که از سال ۲۰۲۲ با ریاض آتش‌بس داشته‌اند، مشارکت خود در درگیری جاری را به شلیک موشک به سمت اسرائیل محدود کردند، اما این گروه خط لوله کلیدی نفت شرقی-غربی را در سال ۲۰۱۹ هدف قرار داد. همین خط لوله اوایل این ماه توسط ایران مورد اصابت قرار گرفت و جریان ۷۰۰ هزار بشکه در روز را برای چند روز متوقف کرد.
سلطان العامر از شورای سیاست خاورمیانه گفت: با این حال، حوثی‌ها «تهدید کمتری نسبت به یک هژمون منطقه‌ای هستند که می‌تواند شرایط خود را بر شما تحمیل کند، مانند ایران». اما یک دیپلمات غربی اظهار داشت که در بلندمدت، پادشاهی نمی‌تواند با کنترل ایران بر تنگه زندگی کند. او توضیح داد: «در حالی که خط لوله و دسترسی به دریای سرخ گزینه‌هایی را به آنها می‌دهد، تنگه هنوز برای عربستان سعودی از نظر استراتژیک بسیار مهم است.»
