رئیس شبکه راهحلهای توسعه پایدار سازمان ملل اظهار داشت که به نظر میرسد بدون وجود توافق رسمی، آتشبسی ناپایدار میان ایران و آمریکا برقرار خواهد شد. به گزارش خبرنگار فاطر24، توافق احتمالی میان ایران و آمریکا شامل متنی یک صفحهای با ۱۴ بند است که در صورت تحقق، مذاکرات ۳۰ روزهای با امکان تمدید برای رسیدن به توافقی جامع آغاز خواهد شد. طبق گزارش وال استریت ژورنال، آمریکا و ایران در حال همکاری با میانجیگران پاکستانی هستند تا نسخههای مختلف اسنادی که در روزهای اخیر رد و بدل شده، در قالب یادداشت تفاهمی یک صفحهای شامل حدود ۱۴ بند تنظیم گردد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بامداد روز شنبه ۱۹ اردیبهشت اعلام کرد که دولت وی احتمالاً اواخر امشب پاسخ ایران را در خصوص پیشنهاد واشنگتن برای پایان دادن به درگیریها دریافت خواهد کرد. ترامپ در حین سوار شدن به بالگرد مارین وان در محوطه کاخ سفید با خبرنگاران گفتگو کرد و در پاسخ به سوال خبرنگار سیانان درباره دریافت پاسخ از ایران گفت: «احتمالاً امشب نامهای دریافت خواهیم کرد.» رئیسجمهور آمریکا در پاسخ به این سؤال که آیا تهران عمداً روند مذاکرات را کند پیش میبرد، از اظهارنظر صریح خودداری کرد و گفت: «نمیدانم. بهزودی خواهیم فهمید.» این اظهارات ساعاتی پس از آن بیان شد که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اعلام کرده بود که واشنگتن روز جمعه منتظر دریافت پاسخ ایران در خصوص طرحی برای پایان دادن به جنگ است.
در این خصوص، خبرنگار فاطر24 گفتگویی با پروفسور «جفری ساکس»، استاد دانشگاه کلمبیا و یکی از مدیران ارشد سازمان ملل، انجام داده است. «جفری ساکس» به عنوان یک اقتصاددان برجسته آمریکایی و تحلیلگر سیاستهای عمومی، یکی از تأثیرگذارترین اقتصاددانان جهان به شمار میرود. نشریه تایمز او را دو بار در فهرست ۱۰۰ رهبر تأثیرگذار جهان قرار داده و اکونومیست نیز او را جزو سه اقتصاددان برجسته زنده معرفی کرده است. ساکس فعالیت علمی خود را از دانشگاه هاروارد آغاز کرد و در سال ۱۹۸۰ به عنوان استادیار مشغول به کار شد و در سال ۱۹۸۲ به دانشیاری ارتقا یافت. او همچنین ریاست مؤسسه توسعه بینالملل هاروارد (۱۹۹۵-۱۹۹۹) و مرکز توسعه بینالملل مدرسه کندی هاروارد (۱۹۹۹-۲۰۰۲) را بر عهده داشت و هماکنون استاد دانشگاه کلمبیا است. «ساکس» از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۸ مشاور ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد بوده و به سه دبیرکل متوالی (کوفی عنان، بان کیمون و آنتونیو گوترش) مشاوره داده است. در حال حاضر، او به عنوان مدافع اهداف توسعه پایدار (SDG Advocate) زیر نظر آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، فعالیت میکند و ریاست شبکه راهحلهای توسعه پایدار سازمان ملل را بر عهده دارد.
*برخی منابع خبری نسبت به دستیابی به توافقی یکصفحهای که راه را برای مذاکرات دربارهٔ یک توافق جامع هموار کند، خوشبینانه ابراز نظر کردهاند. ارزیابی شما چیست؟ دولت ترامپ قطعاً تمایل دارد ایران را از نظر نظامی شکست دهد، اما به دلیل قدرت تلافیجویانهٔ قابلتوجه ایران نمیتواند این کار را انجام دهد. اگر آمریکا تنش را افزایش دهد، ایران میتواند هزینههای ویرانگری بر منطقهٔ خلیج فارس، اسرائیل و اقتصاد جهانی (از جمله اقتصاد آمریکا) تحمیل کند. به همین دلیل، آمریکا احتمالاً بدون توافق رسمی یا با توافق، جنگ را متوقف خواهد کرد. ممکن است پایان درگیری بدون توافق رسمی باشد و ترامپ صرفاً اعلام «پیروزی» کند و کنار برود.
*با وجود درگیریهای اخیر میان ایران و آمریکا در تنگهٔ هرمز، خوشبینی نسبت به توافق اولیه رو به افزایش است. آیا این درگیریها میتوانند دیپلماسی را به خطر بیندازند؟ متأسفانه هنوز خیلی چیزها میتواند اشتباه پیش برود. اسرائیل به وضوح خواهان ازسرگیری درگیریهاست و وزن لابیگری بالایی در واشنگتن دارد. ترامپ نیز نمیخواهد به نظر برسد که در جنگ «باخته» است. با این حال، آمریکا گزینههای نظامی قابل قبولی در اختیار ندارد. این ترکیب از عوامل منجر به ابهام و ناسازگاری در سیاستهای آمریکا، عدم تمایل واشنگتن به امضای توافق رسمی، عدم پایبندی آمریکا به هر نتیجهٔ مذاکرهشده، و ادامهٔ احتمال وقوع عملیاتهای پرچم دروغین، محاسبات اشتباه و تصمیمات غیرمنطقی میشود.
*با توجه به تحولات اخیر، ایران به دنبال حفظ کنترل بر تنگهٔ هرمز به عنوان یک دارایی راهبردی است. ارزیابی شما از این موضوع چیست؟ به نظر من کنترل تنگه توسط ایران نباید جهان را نگران کند. ایران ترجیح میدهد تنگهٔ هرمز باز و فعال باشد، تا زمانی که امنیت ایران تهدید نشود. ایران ممکن است عوارض دریافت کند، اما با توجه به خسارات سنگینی که ایران در اثر تجاوز آمریکا و اسرائیل متحمل شده، دریافت عوارض گزینهٔ معقولی است. به طور کلی، ایران خواهان روابط خوب با سایر کشورهای حوزهٔ خلیج فارس است، به شرطی که آن کشورها میزبانی پایگاههای نظامی آمریکا و حملات علیه ایران را متوقف کنند.
*با توجه به تحولات جاری، کدام سناریو را محتملتر میدانید: ادامهٔ وضع موجود، گسترش بیشتر جنگ، یا توافق؟ من تمایل دارم باور کنم که بدون هیچ توافق رسمی، آتشبسی ناآرام برقرار خواهد شد. البته این فقط حدس و گمان از طرف من است، زیرا عدم قطعیتها بسیار بالاست.
*گفته میشود در مورد برنامهٔ هستهای ایران، احتمال تعلیق غنیسازی وجود دارد و پس از مدتی که هنوز مشخص نشده، به ایران اجازه داده میشود تا زیر ۳.۶۷ درصد غنیسازی کند. در مورد ذخایر غنیشده نیز احتمال دارد در کشورهایی مانند چین یا روسیه نگهداری شوند. اگر این نکات درست باشند، چقدر میتوانند به حل این مسائل کمک کنند؟ من باور ندارم که در این مرحله مسائل هستهای به صورت دوجانبه حل و فصل شوند، و شاید یک راهحل واقعی نیازمند چند ماه یا حتی یک سال یا بیشتر پس از پایان درگیریها باشد. متأسفانه آمریکا در حال حاضر طرف قابل اعتمادی نیست. آنها در سال ۲۰۱۸ از برجام خارج شدند، دههها جنگ اقتصادی حداکثری به راه انداختند، و دو بار در جریان مذاکرات، در سال ۲۰۲۵ و دوباره در سال ۲۰۲۶، آشکارا به ایران حمله کردند. من معتقدم ایران به درستی اعلام میکند که پیش از پرداختن به مسائل هستهای، ابتدا باید به جنگ پایان داد. بعدها، زمانی که امنیت ملی ایران بهتر تأمین شد، میتوان دوباره مسائل هستهای را بررسی کرد، اما در چارچوبی چندجانبه که روسیه، چین و آمریکا همگی مشارکت کنند، و در نهایت شورای امنیت سازمان ملل توافق را اجرایی کند – این بار اجازه ندهد آمریکا از توافق سرپیچی کند.
